6502 SAYILI TÜKETİCİ KANUNU-BORÇLAR KANUNU VE TİCARET KANUNU BAĞLAMINDA AYIPLI MALLAR

Abdurrahman Kaymak Avukat | 12 Mayıs 2015 | Güncel

Önsöz;

Bu çalışmamızda özel bir alt başlık olan “ayıplı mal” kavramına, 6502 sayılı Tüketici Kanunu, Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu bağlamında değiniceğiz. Özelde çalışmayı gayret ve emeği ile vücuda getiren ve bizlere yönlendirmelerimiz dışında bir katkı sunma fırsatı vermeyecek düzeyde başarılı olan mesai arkadaşımız-meslektaşımız Sayın Elif Bafralıoğlu’na da bu vesile ile teşekkürü bir borç bilirim.

Okuyucuya faydalı olması dileği ile;

Av. Abdurrahman Kaymak

KAYMAK HUKUK & DANIŞMANLIK

www.kaymak.av.tr- info@kaymak.av.tr

Tel: 0532 401 3263-0262 325 2647

Körfez Mah. Berk Sok. Barış İş Merkezi No:66 İzmit-Kocaeli

 

 

6502 SAYILI TÜKETİCİ KANUNU-BORÇLAR KANUNU VE TİCARET KANUNU BAĞLAMINDA AYIPLI MALLAR

 

TK BAĞLAMINDA;

Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında objektif olarak taşıması gereken özelliklere sahip olmaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.

Teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve bu durumda ispat satıcıya aittir.

-Malın ayıplı olması durumunda tüketicinin seçimlik hakları:

a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,

b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,

c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme

d) İmkan varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.

Tüketici, bu seçimlik haklarından birini kullanabilir ve satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Bu hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.

Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız benzeriyle değiştirilmesi satıcı için orantısızlık meydana getiriyorsa tüketici sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim haklarını da kullanabilir.

Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi haklarından birinin seçilmesi durumunda bu talebin satıcıya, üretici veya ithalatçıya yönlendirilmesinden itibaren azami 30  (otuz) iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise 60 iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur.

-Zamanaşımı : Ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda teslim tarihinden itibaren 5 yıldır.

Ayıp, ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

AYIPLI HİZMETLER

Ayıplı hizmet, sözleşmede belirlenen süre içinde başlamaması veya taraflarca kararlaştırılmış olan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan hizmettir.

Hizmetin ayıplı ifa edildiği durumlarda tüketici, hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini hizmeti sağlayana karşı kullanmakta serbesttir. Sağlayıcı tüketicinin talebini yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketici bu seçimlik hakların yanında Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.

Ücretsiz onarım veya hizmetin yeniden görülmesinin sağlayıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirecek olması halinde tüketici bu hakları kullanmaz.

Ücretsiz onarım veya hizmetin yeniden görülmesi hallerinde makul sayılacak bir sürede tüketicinin talebi sağlayıcı tarafından yerine getirilir. Bu süre talebin sağlayıcıya yöneltilmesinden itibaren 30 iş gününü geçemez. Aksi takdirde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta özgürdür.

-Zamanaşımı : Ayıp sonradan ortaya çıkmış olsa dahi hizmetin ifası tarihinden itibaren 2 yıldır. Ağır kusurlu sağlayıcı için zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

TAKSİTLE SATIŞ SÖZLEŞMESİ

Taksitle satış sözleşmeleri yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz. Geçerli bir sözleşme yapmamış olan satıcı veya sağlayıcı sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketicinin aleyhine olacak şekilde ileri süremez.

-Cayma hakkı : Tüketici, yedi gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin taksitle satış sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir.

Tüketici ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde malı kullanabilir aksi takdirde  cayma hakkına sahip değildir.

Tüketicinin satıcıyı bulduğu finansal kiralama işlemlerinde cayma hakkı kullanılamaz.

Taksitle satış sözleşmesinde tüketicinin taksitleri ödemede temerrüde düşmesi durumunda, satıcı veya sağlayıcı, kalan borcun tümünün ifasını talep etme hakkını saklı tutmuşsa, bu hak ancak satıcının bütün edimlerini ifa etmiş olması , tüketicinin de kalan borcun en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen en az iki taksidi veya kalan borcun en az dörtte birini oluşturan bir taksidi ödemede temerrüde düşmesi halinde kullanılabilir. Satıcının bu hakkı kullanabilmesi için tüketiciye en az 30 gün vererek muacceliyet uyarısında bulunması zorunludur.

Tüketici toplam borcununu önceden ödeyebileceği gibi vadesi gelmemiş bir ya da birden çok taksidin ödemesini de yapabilir. Her iki durumda da satıcı faiz veya komisyon aldığı durumlarda ödenen miktara göre gerekli tüm faiz ve komisyon indirimini yapmakla yüklüdür.

TÜKETİCİ KREDİSİ SÖZLEŞMESİ

Tüketici kredisi sözleşmeleri, kredi verenin faiz veya başka bir menfaat karşılığı kredi verdiği sözleşmeleri ifade eder.

Kredi kartı sözleşmeleri, faiz veya benzeri bir menfaat karşılığında, ödemenin 3 aydan daha uzun süre ertelenmesi veya benzer şekilde taksitle ödeme imkanı sağlaması halinde tüketici kredisi sözleşmesi olarak değerlendirilir. Ancak bu durumda uygulanacak faiz oranı kredi kartı sözleşmesinde belirlenenden fazla olamaz.

Tüketici kredisi sözleşmeleri yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz. Geçerli bir sözleşme yapmamış olan kredi veren, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketici aleyhine ileri süremez. Sözleşme kurulmadan makul bir süre önce kredi veren tüketiciye sözleşmenin koşulları hakkında bilgi vermelidir.

Tüketici 14 gün içinde herhangi bir şart göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin tüketici kredisi sözleşmesinden cayabilir.

Belirli süreli tüketici kredisi sözleşmelerinde faiz oranı sabit olarak belirlenir. Sözleşmenin kurulduğu tarihte belirlenen bu oran tüketici aleyhine değiştirilemez.

-Sözleşmede değişiklik yapılması

Belirli süreli kredi sözleşmelerin şartları, tüketici aleyhine değiştirilemez.

Belirsiz süreli kredi sözleşmelerinde faiz oranında değişiklik yapılması halinde,  bu değişikliğin yürürlüğe girmesinden 30 gün önce, tüketiciye yazılı olarak bildirilmesi zorunludur. Faiz oranının artırılması halinde, yeni faiz oranı geriye dönük olarak uygulanmaz. Tüketici, bildirim tarihinden itibaren en geç 60 gün içinde borcun tamamını ödediği takdirde faiz artışından etkilenmez.

Tüketicinin erken ödeme yapması halinde kredi veren gerekli miktarda indirim yapmakla yükümlüdür.

-Temerrüt

Belirli süreli kredi sözleşmelerinde tüketicinin taksitleri ödemede temerrüde düşmesi durumunda, kredi veren, borcun tamamının ifasını talep etme hakkını saklı tutmuşsa, bu hak ancak kredi verenin tüm edimlerini ifa etmiş olması, tüketicinin de birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmesi halinde kullanılabilir. Kredi verenin bu hakkı kullanabilmesi için tüketiciye en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması zorunludur.

KONUT FİNANSMANI SÖZLEŞMELERİ

Konut finansmanı sözleşmesi, konut edinmeleri amacıyla; tüketicilere kredi kullandırılması, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanması, sahip oldukları konutların teminatı altında tüketicilere kredi kullandırılması ve bu kredilerin yeniden finansmanı amacıyla kredi kullandırılmasına yönelik sözleşmelerdir.

Konut finansmanı sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması şarttır. Sözleşmenin sonradan geçersizliği tüketici aleyhine ileri sürülemez.

-Temerrüt

Tüketicinin taksitleri ödemede temerrüde düşmesi durumda konut finansmanı kuruluşu, kalan borcun tamamının ifasına talep etme hakkını saklı tutmuşsa,  bu hak ancak konut finansmanı kuruluşunun bütün edimlerini ifa etmiş olması ve tüketicinin de birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmesi halinde kullanılabilir. Konut finansmanı kuruluşunun bu hakkını kullanabilmesi için tüketiciye en az 30 gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması gerekir.

-Faiz oranı

Sözleşmede belirtilmek suretiyle konut finansmanına yönelik kredilerde ve finansal kiralama işlerinde faiz oranı sabit veya değişken olarak ya da aynı kredi için her iki yöntem esas alınmak suretiyle belirlenebilir. Faiz oranın sabit olarak belirlenmesi halinde, sözleşmenin kurulduğu tarihte belirlenen oran tarafların rızası dışında değiştirilemez.

-Erken Ödeme

Faiz oranının sabit olarak belirlenmesi halinde, sözleşmede yer verilmek suretiyle, bir ya da birden fazla ödemenin vadesinden önce yapılması durumda, konut finansmanı kuruluşu tarafından tüketiciden erken ödeme tazminatı talep edilebilir. Erken ödeme teminatı gerekli faiz indirimi yapılarak hesaplanan ve tüketici tarafından konut finansmanı kuruluşuna erken ödenen tutarın kalan vadesi otuz altı ayı aşmayan kredilerde yüzde birini, kalan vadesi otuz altı ayı aşan kredilerde ise yüzde ikisini geçemez. Oranların değişken olarak belirlenmesi halinde tüketiciden erken ödeme tazminatı talep edilemez.

ÖN ÖDEMELİ KONUT SATIŞ SÖZLEŞMELERİ

Ön ödemeli konut satışı sözleşmesi, tüketicinin konut amaçlı bir taşınmazın satış bedelini önceden peşin veya taksitle ödemeyi, satıcının da bedelinin tamamen veya kısmen ödenmesinden sonra taşınmazı tüketiciye devir veya teslim etmeyi üstlendiği sözleşmelerdir.

Ön ödemeli konut satışının tapu siciline tescili, satış vaadi sözleşmesinin ise noterde düzenlenme şeklinde yapılması zorunludur. Aksi halde satıcı, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketici aleyhine ileri süremez.

Tüketici, 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin ön ödemeli konut satışından cayma hakkına sahiptir.

Ön ödemeli konut satışında devir veya teslim süresi sözleşme tarihinden itibaren otuz altı ayı geçemez.

-Sözleşmeden dönme

Ön ödemeli konut satışında, devir veya teslim tarihine kadar tüketicinin herhangi bir gerekçe göstermeden sözleşmeden dönme hakkı vardır. Sözleşmeden dönülmesi durumunda satıcı; konutun satışı veya satış vaadi sözleşmesi nedeniyle oluşan vergi, harç ve benzeri yasal yükümlülüklerden doğan masraflar ile sözleşme bedelinin yüzde ikisine kadar tazminat isteyebilir.

MESAFELİ SÖZLEŞMELER

Mesafeli satışlarda satıcı veya sağlayıcı, taahhüt edilen sürede edimini yerine getirmeli ve bu süre 30 günü geçmemelidir. Aksi takdirde tüketici sözleşmeyi feshedebilir.

Tüketici 14 gün içinde cayma hakkına sahiptir. Satıcı veya sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirdiğini ispatla yükümlüdür. Tüketici, cayma hakkı konusunda bilgilendirilmemişse 14 günlük süreye tabi değildir. Her halükarda bu süre cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer.

-Finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmeler

Finansal hizmetler, her türlü banka hizmeti, kredi, sigorta, bireysel emeklilik, yatırım ve ödeme ile ilgili hizmetleri ifade eder.

Tüketici, finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmelerden on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir.

TÜKETİCİNİN BİLGİLENDİRİLMESİ VE MENFAATLERİNİN KORUNMASI

-Fiyat Etiketi

TKHK madde 54/2 hükmüne göre ; Etiket, tarife ve fiyat listelerinde belirtilen fiyat ile kasa fiyatı arasında fark olması durumunda tüketici lehine olan fiyat uygulanır.

TÜKETİCİ HAKEM HEYETİ

-Heyete başvuru              

Değeri iki bin ikiyüz Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda ilçe tüketici hakem heyetlerine, üç bin üçyüz Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine, büyükşehir statüsünde bulunan illerde ise iki bin ikiyüz Türk Lirası ile üç bin üçyüz Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur.

Taraflar tüketici hakem heyeti kararlarına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz hakem heyetinin kararını durdurmaz.

Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesi kararı kesindir.

TÜKETİCİ MAHKEMELERİ

Tüketici örgütleri, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile Bakanlık; haksız ticari uygulamalar ve ticari reklamlara ilişkin hükümler dışında, genel olarak tüketicileri ilgilendiren ve bu kanuna aykırı bir durumun doğma tehlikesi olan hallerde bunun önlenmesine veya durdurulmasına ilişkin ihtiyati tedbir kararı alınması veya hukuka aykırı durumun tespiti, önlenmesi veya durdurulması amacıyla tüketici mahkemelerinde dava açılabilir.

 

TKHK DA BULUNMAYAN AYIP HÜKÜMLERİ (TBK MD 219-231)

Md. 221 hükmüne göre satıcı, satılanı devretmekte ağır kusurlu ise, ayıptan sorumluluğu kaldıran anlaşmalar kesin hükümsüzdür.

Satıcı alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir. Satıcı, alıcının satılanı yeterince gözden geçirmekle anlayabileceği ayıplardan da ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumlu olur.

-Gözden geçirme ve satıcıya bildirme : Alıcı devraldığı satılanı imkan bulur bulmaz gözden geçirmekle yükümlüdür. Gözden geçirme sonucunda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp söz konusuysa bunu uygun bir sürede satıcıya bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimi ihmal ederse satılanın o halini kabul etmiş sayılır. Ancak satılanda olağan bir gözden geçirmeyle anlaşılamayacak yani gizli bir ayıp varsa alıcı ayıbın ortaya çıkmasıyla bunu satıcıya bildirmelidir, bildirmezse bu haliyle kabul etmiş sayılır.

Ağır kusurlu satıcı bildirim yapılmadığını ileri sürerek sorumluluktan kaçamaz. Bu hüküm meslekten satıcılar için de geçerlidir.

Başka yerden gönderilen satılanın ayıplı olması halinde alıcı, söz konusu malın korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Alıcı, satılanın durumunu tespit ettirmelidir, bunu yapmazsa ileri sürdüğü ayıbın satılanın kendisine ulaştığı zamanda var olduğunun ispatı alıcıya düşer. Satılanın bozulma tehlikesi varsa alıcı mahkeme aracılığıyla malı sattırmaya yetkili hatta satıcının yararı bunu gerektiriyorsa yükümlüdür. Bu durumu satıcıya bildirmezse zararlardan sorumludur.

Alıcının seçimlik hakları TKHK’ daki hükümlerde olduğu gibi ; sözleşmeden dönme, satış bedelinden indirim isteme, ücretsiz onarımını isteme ve ayıpsız benzeriyle değişimini istemedir. Alıcı genel hükümlere dayanarak tazminat da isteyebilir.  Satıcı, alıcıya aynı malın ayıpsız benzerini hemen vererek alıcının diğer haklarını kullanmasını engelleyebilir. Tüketicinin korunması hakkındaki kanun hükümlerinden farklı olmak üzere TBK md.227/5 hükmünde ; Satılanın değerindeki eksiklik satış bedeline çok yakın ise alıcı, ancak sözleşmeden dönme veya satılanın ayıpsız benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir. Yani buna göre TKHK’ndan farklı olmak üzere sözleşmeden dönme ve ayıpsız benzeriyle değişim seçimlik hakları ancak satılanın değerindeki eksiklik satış bedeline  çok yakın ise talep edilebilecektir.

Alıcıya ayıplı olarak devredilmiş olan satılanın beklenmedik halden ya da mücbir sebep dolayısıyla yok olması ya da ağır biçimde zarara uğraması alıcının sözleşmeden dönme hakkını kullanmasına engel olmaz. Alıcı elinde ne bulunuyorsa onu vermekle yükümlüdür. Satılan alıcı yüzünden yok olmuş ya da alıcı tarafından devredilmişse alıcı, ancak değerindeki eksiklik  karşılığında bedelden indirim isteyebilir.

Satış sözleşmesinden dönen alıcı satılanı ve elde ettiği yararları vermekle yükümlüdür. Alıcı satıcıdan ; ödemiş olduğu satış bedelinin, faiziyle birlikte geri verilmesini, yargılama giderleri ve satılan için yaptığı giderlerin ödenmesini, ayıplı maldan doğan doğrudan zararının giderilmesini talep edebilir.

TÜRK TİCARET KANUNUNDAKİ AYIP HÜKÜMLERİ (TTK 23)

Tüm bu hükümlere ek ve farklı olarak TACİRLER ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİLERDE GEÇERLİ OLMAK ÜZERE;  TTK md.23/4 hükmüne göre ; Söz konusu satılanda  yani malda açık ayıp varsa alıcı 2 GÜN içerisinde ayıbı satıcıya ihbar etmelidir. Açıkça belli değilse alıcı, malı teslim aldıktan sonra 8 GÜN içinde incelemek veya incelettirmek durumundadır. İnceleme sonrası malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa, haklarını korumak adına durumu bu süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür.