Tüketici hakları

Abdurrahman Kaymak Avukat | 27 Ağustos 2011 | Güncel

Öncelikle tüm hemşerilerime ve Kandıra severlere iyi günler diliyorum. Bu ilk paylaşımım ile birlikte bundan sonraki süreçte de sizlerle mesleki konular başta olmak üzere çeşitli konularda bilgi ve fikir paylaşımı içerisinde bulunacağım.  Aşağıda tüketici hukuku mevzuatı bağlamında tüketicilerin sahip oldukları hakları sizlerle paylaşmaya çalışacağım.

 

                                                                 AÇIKLAMALAR

 

  1. Tüketici mevzuatı kapsamında, tüketiciye sunulan ürün ya da hizmetlerin ayıplı olması durumunda tüketicinin aşağıda sayılan dört seçimlik hakkı bulunmaktadır. Bunlar;
  • Ürünün ayıpsız bir yenisi ile değiştirilmesi,
  • Ayıp oranında bedelde indirim,
  • Ücretsiz tamir hakkı,
  • Sözleşmeden dönmedir. ( satış bedelinin iadesini gerektirir.)

 2.      Satılan ürünlerin kullanma kılavuzunda, etiketinde ya da reklam ilanlarında tüketiciye vaat edilen özelliklerin bulunmaması halinde ürünün ayıplı olduğunun kabulü gerekir. Bu durumda ayıp açıkça anlaşılabilecek nitelikte ise tüketicinin ürünü satın aldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde ürünü satan kişiye ayıp ihbarında bulunması gerekmektedir. Aksi halde tüketici ürünü ayıbı ile kabul etmiş sayılacaktır. Üründeki ayıbın kolayca anlaşılması mümkün değil ise yani gizli bir ayıp söz konusu ise ayıp ihbarının ayıbın öğrenildiği tarihten itibaren derhal yapılması gerekmektedir. Ayrıca ayıp sonradan ortaya çıkmış olsa üretici/satıcı daha uzun bir süre ile sorumluluk üstlenmemişler ise sorumluluk ayıplı malın teslim alındığı tarihten itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir. Örnek vermek gerekirse; üretici sattığı ürün bakımından 3 yıllık bir garanti süresi taahhüt ederse, yasanın 2 yıllık süresi dolsa dahi iki yıldan sonra ortaya çıkan ayıptan üretici sorumlu olacaktır. Bu nedenle satılan ürünler için tüketiciler lehine tanınan haklar üreticileri/satıcıları hukuken bağlamaktadır.

3.      Ayıp ister açıkça anlaşılabilsin isterse gizli nitelikte olsun yasal süre içinde ayıp ihbarında bulunan tüketici yukarıda sayılan dört seçimlik hakkından dilediğini tek taraflı olarak kullanma hakkına sahiptir. Yani ayıp tamirle giderilebilecek kadar basit olsa dahi tüketici tamir hakkını kullanmaksızın ürünün ayıpsız bir yenisi ile değiştirilmesini talep edebileceği gibi ödediği paranın iadesini ya da ayıp oranında bedel indirimini talep etmekte serbesttir.

4.      Bu noktadan hareketle; ürün beraberinde tüketiciye verilen garanti belgesi vb belgelerde yasanın tanıdığı bu dört seçimlik hak dışında verilen taahhütler bağlayıcı olacağından dikkatli olunmalıdır. Örneğin; teslimden itibaren 30 gün içerisinde kullanmamış olmak kaydı ile değişimin mümkün olacağına ilişkin taahhütlerin yerine getirilmesi gerekecektir. Ancak satılan ürün ayıplı olmadığı sürece ve üretici/satıcı daha geniş imkanlar tanımadıkça tüketici satın aldığı ürünün bedelini geri isteyemeyeceği gibi farklı bir ürün ile de değiştiremeyecektir.

5.      Satışa sunulan ürünlerin ayıplı olması durumunda satışa sunulacak ayıplı mal üzerine ya da ambalajına, imalatçı veya satıcı tarafından tüketicinin kolaylıkla okuyabileceği şekilde "özürlüdür" ibaresini içeren bir etiket konulması zorunludur. Yalnızca ayıplı mal satılan veya bir kat ya da reyon gibi bir bölümü sürekli olarak ayıplı mal satışına, tüketicinin bilebileceği şekilde tahsis edilmiş yerlerde bu etiketin konulma zorunluluğu yoktur. Malın ayıplı olduğu hususu, tüketiciye verilen fatura, fiş veya satış belgesi üzerinde gösterilmek zorundadır. Bu hususlara dikkat edilmeksizin ayıplı ürün satışı yapıldığında tüketici yukarıda sayılan seçimlik haklarını kullanabilecektir.

6.      Ayıplı ürünler bakımından tüketici ürünü satan-üreten-ithal edenlerden istediğine ya da hepsine karşı yasal haklarını kullanma hakkına sahiptir. Yani bu kişiler ayıplı ürün açısından tüketiciye karşı aynı anda ve hep birlikte sorumludurlar.

SATIŞTAN KAÇINMA

7.      Bir diğer önemli husus da vitrinde veya rafta bulunup da üzerinde "numunedir" veya "satılık değildir" ibaresi bulunmayan bir ürünü satma zorunluluğudur. Vitrin ya da raf yardımı ile tüketicinin beğenisine sunulan bir ürün üzerinde satılık değildir ya da numunedir ibaresi bulunmuyorsa ilgili ürünü satın almak isteyen tüketicinin bu talebinin reddedilmesi hukuken mümkün değildir.

FİYAT ETİKETİ

8.      Tüketicinin beğenisine sunulan ürünler üzerinde kolaylıkla görülebilir ve okunabilir şekilde tüm vergiler dahil fiyat, üretim yeri ve özelliklerini gösterir etiketlerin bulundurulması zorunludur. Etiket bulundurma yükümlülüğüne aykırılık idari para cezası ile cezalandırıldığından bu hükme riayet özel bir öneme sahiptir. Öte yandan, etiket üzerindeki fiyat ile kasa fiyatının farklı olması halinde satıcı düşük olan fiyat üzerinden ürün satışını gerçekleştirmek zorundadır. Bu nedenle kasa ve ürün etiket fiyatlarının birbiri ile örtüşmesi uyuşmazlık çıkmaması adına önemlidir.

GARANTİ BELGESİ

 9.      Tüketici tarafından satın alınan ürünü üretenler veya bu ürün ithal ediliyorsa ithal edenler ithal ettikleri veya ürettikleri sanayi malları için Bakanlıkça onaylı garanti belgesi düzenlemek zorundadırlar. Garanti Belgesi mala ilişkin faturanın tarih ve sayısını içermelidir. Söz konusu garanti belgesinin tüketiciye verilmesi sorumluluğu satıcı, bayi veya acenteye aittir. Tüketici mevzuatı bağlamında garanti süresi en az iki yıl olarak belirlenmiştir.

10.  Garanti Belgesi ile satılan ürünlerin garanti süresi içerisinde arızalanması halinde ürünün kullanma kılavuzuna uygun kullanılmış olması koşulu ile ürün, işçilik masrafı, değiştirilen parça bedeli ya da başka herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep etmeksizin tamir edilmek zorundadır.

TANITMA VE KULLANMA KILAVUZU

11.  Yurt içinde üretilen veya ithal edilen sanayi mallarının tanıtım, kullanım, bakım ve basit onarımına ilişkin Türkçe kılavuzla ve gerektiğinde uluslararası sembol ve işaretleri kapsayan etiketle satılması zorunludur. Öte yandan; üretilen ya da ithal edilen sanayi malları bakımından Bakanlıkça tespit ve ilan edilen kullanım ömrü süresince, yeterli teknik personel ve yedek parça stoku bulundurmak suretiyle bakım ve onarım hizmetlerini sunulmak zorundadırlar. Garanti süresi dolmuş olsa bile arızalanan ürünlerin Bakanlıkça belirlenen azami tamir süresi içerisinde onarımı da zorunludur.

TÜKETİCİ ŞİKÂYETLERİ

 12.  2011 yılı Tüketici Hakem Heyetlerine zorunlu başvuru sınırı 1.031,87 TL olarak belirlenmiştir. Bu itibarla; belirtilen rakamın altında satın alınan ürünle bakımından ayıp iddiasında bulunan tüketiciler şikâyetlerini doğrudan mahkemeye değil, Tüketici Hakem Heyetleri'ne yapmak zorundalar. Tüketici Hakem Heyetleri'ne yapılan şikâyet başvuruları sonucunda hakem heyeti kararına karşı 15 gün içinde Tüketici Mahkemesi'nde itirazda bulunma imkânı söz konusudur. İtiraz üzerine mahkemenin vereceği karar kesin niteliktedir. Ancak Tüketici Hakem Heyeti kararına itiraz etmek tek başına hakem heyeti kararının icrasına engel olmamaktadır. Yani tüketici hakem heyetinden lehe karar elde eden tüketici, hakem heyeti kararına mahkeme nezlinde itiraz edilmiş olsa dahi kararı icraya koyabilme imkânına sahiptir.

13.  Tüketiciler, ürünü nereden hangi il veya ilçeden satın almış olurlarsa olsunlar ikamet ettikleri yerden bulunan Kaymakamlıklar bünyesinde yer alan Tüketici Hakem Heyeti Başkanlıklarına sadece bir dilekçe yazarak ve hiçbir ücret ödemeksizin başvurabilirler. Öte yandan, 1.031,87 TL üzerinde bir alış veriş yapılmış ve alınan ürün ayıplı çıkmış ise bu durumda tüketiciler, ikametgah adreslerinde yer alan Tüketici Mahkemelerinde dava açabilirler, bu dava bakımından ise masraf kalemi çok az olup 2011 yılı içerisinde bir tüketici 10-15 TL'ye dava açabilmektedir.

Saygılarımla,

Av. Abdurrahman Kaymak